Birleşmiş Milletler Uluslararası Mal Satış Sözleşmeleri Sözleşmesi’nin (CISG) Uygulanabilirliği
Uluslararası Ticaret ve CISG’nin Önemi
Uluslararası ticaret, uluslararası sınırlar veya bölgeler arasında sermaye, mal ve hizmet alışverişi üzerine inşa edilmiştir. Bu durum, ülkelerin pazarlarını genişletmelerine ve yurt içinde bulunmayan mal ve hizmetlere erişim sağlamalarına olanak tanır. Günümüzde uluslararası ticaretin önemi her geçen gün artmaktadır. Ancak ülkelerin kendi iç hukukları ve düzenlemeleri, uluslararası ticareti zorlaştırabilmektedir. Bu zorlukların üstesinden gelmek ve düzenli bir sistem oluşturmak adına, devletler Birleşmiş Milletler Uluslararası Mal Satış Sözleşmeleri Sözleşmesi (CISG) gibi uluslararası anlaşmalara taraf olmaktadır. CISG, uluslararası ticaretin düzenlenmesi ve kolaylaştırılması açısından önemli bir araçtır.
I. CISG’nin Uygulanması
Uluslararası ticarette sıklıkla şu sorular gündeme gelmektedir: Hangi hukuk uygulanacaktır? Satıcının hukuku mu, yoksa alıcının hukuku mu? “Karakteristik performans” yaklaşımına göre genellikle satıcının hukuku geçerli sayılmaktadır. Ancak bu yöntem, modern uluslararası ticaretin karmaşıklığını karşılamakta yetersiz kalmaktadır. Günümüzde uluslararası ticaret, hızlı ve kolay işlem yapılabilmesini gerektirir ve CISG bu ihtiyaca cevap vermektedir.
CISG, devletler arasındaki yasal engelleri kaldırarak ve ticari işlemleri yöneten tek tip kurallar sağlayarak uluslararası ticareti kolaylaştırır. Uluslararası ticarette regülasyon ve standart bir sistem ihtiyacı her geçen gün artmakta ve CISG bu ihtiyaca en iyi şekilde cevap vermektedir.
CISG öncesinde, hangi hukuk kurallarının uygulanacağına ilişkin pek çok anlaşmazlık yaşanmaktaydı. Taraflar genellikle kendi yerel hukuklarının uygulanmasını talep ediyor ve bu durum ihtilaflara yol açıyordu. CISG’nin yürürlüğe girmesiyle birlikte uluslararası satış hukukunda birlik ve basitlik sağlanmıştır. Günümüzde dünya ticaretinin yaklaşık %95’i CISG’ye taraf olan ülkeler arasında gerçekleştirilmektedir.
II. CISG’nin Önemi
•CISG, dünya çapında geniş bir uygulama alanı bulmuş ve 90’dan fazla sözleşmeci devlet tarafından kabul edilmiştir. Dünyanın en büyük 10 ticaret ülkesinden 9’u CISG’ye taraftır; yalnızca İngiltere henüz taraf olmamıştır.
•Modern mevzuatlarda CISG’nin etkisi görülmekte, aynı şekilde CISG de modern mevzuatlardan etkilenmiştir. Bu kapsamda, CISG hakkında çok sayıda mahkeme ve tahkim kararı bulunmaktadır.
•CISG, 1980 yılında Viyana’da onaylanmış ve 1 Ocak 1988 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Günümüzde 97 ülke tarafından kabul edilmiştir ve Fransızca, Arapça, İngilizce, Almanca ve Çince olmak üzere 6 dilde hazırlanmıştır.
•Türkiye, CISG’yi 2009 yılında kabul etmiş, ancak CISG Türkiye’de 1 Ağustos 2011 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
III. CISG’nin Uygulanabilirliği
CISG’nin Temel Kapsamı
CISG, tarafların iş yerlerinin farklı devletlerde bulunmasını ve bu devletlerin sözleşmeci devletler olmasını temel alır. Buna göre:
•CISG md. 1/1.a: Eğer her iki tarafın iş yeri farklı sözleşmeci devletlerde bulunuyorsa, CISG “ex officio” uygulanır.
•CISG md. 1/1.b: Eğer taraflar farklı sözleşmeci devletlerde değilse, milletlerarası özel hukuk kurallarının bir sözleşmeci devletin hukukuna atıf yapması durumunda CISG uygulanabilir.
Çekinceler ve İstisnalar
•CISG md. 95’in Çekincesi: Bazı devletler, CISG’nin 1/1.b maddesi ile bağlı olmamayı beyan edebilir. Örneğin, Çek Cumhuriyeti, Slovakya, ABD ve Çin bu çekinceyi koymuştur. Eğer taraflardan biri bu ülkelerden biriyse ve diğer taraf sözleşmeci bir devlet değilse, CISG uygulanamaz.
Önemli Notlar
•CISG, tarafların uyruğundan ziyade iş yerlerinin bulunduğu ülkeyi dikkate alır.
•Tarafların tacir olması gerekmez, yalnızca sözleşmenin ticari olması yeterlidir (CISG md. 1/3).
IV. CISG’nin Uygulanmayacağı Durumlar
CISG, belirli durumlarda uygulanmaz. Bu durumlar şunlardır:
1.Tüketici Satışları: CISG, kişisel, ailevi veya ev kullanımı amacıyla yapılan satışlara uygulanmaz (md. 2/a).
2.Belirli Mal Türleri:
•Açık artırma yoluyla yapılan satışlar.
•İcra yoluyla yapılan satışlar.
•Hisse senetleri, kıymetli evrak veya para satışı.
•Gemi, tekne, hava yastıklı tekne ve uçak satışı.
•Elektrik satışı.
CISG, yalnızca taşınır mallar için uygulanır; taşınmaz mallara ve hizmet sözleşmelerine uygulanmaz.
V. Taraf Özerkliği
Taraflar, CISG’nin uygulanmasını sözleşmelerinden hariç tutabilir. Bu, CISG’nin kabul ettiği “taraf özerkliği” ilkesine dayanır.
•CISG md. 6: “Taraflar, bu Sözleşmenin uygulanmasını hariç tutabilir veya hükümlerinden sapabilir.”
•CISG’nin hariç tutulması, açık bir şekilde belirtilmelidir.
Sonuç
CISG, modern uluslararası ticaretin vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir. Günümüzde dünya ticaretinin üçte ikisi CISG’ye taraf olan ülkeler arasında gerçekleşmektedir. CISG’nin esnekliği ve taraflar arasında sağladığı kolaylık, uluslararası ticareti hızlandırmakta ve basitleştirmektedir. CISG, UNCITRAL’in en büyük başarılarından biri olup, taraf devletlerin her coğrafi bölgeyi ve ekonomik sistemi temsil ettiği uluslararası ticaret hukukunun “en başarılı belgesi” olarak kabul edilmektedir.
Kaynaklar:
•Birleşmiş Milletler Uluslararası Mal Satış Sözleşmeleri Sözleşmesi, Viyana, 11 Nisan 1980
•Bruno Zeller, CISG ve Uluslararası Ticaret Hukukunun Birleştirilmesi
•John Felemegas, Uluslararası Mal Satış Sözleşmelerine İlişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmesi: Madde 7 ve Tekdüzen Yorumlama (2000)