SGK’ya Eksik Ücret Bildirimi Yapılan İşçinin Hakları Nelerdir?
SGK primleri işveren tarafından yatırılan ve işverenin asli yükümlülüğü altında olan bir işlemdir. Çalışanın hür iradesi ile de olsa bu primlerden feragat etme hakkı yoktur. İş Kanunu kapsamında işçi ve işveren arasında akdedilen iş sözleşmeleri uyarınca SGK primlerini işveren ödemektedir. İşveren işçiyi sigortalı çalıştırmak zorundadır. Süreli iş sözleşmesi ya da belirsiz süreli iş sözleşmeleri için de bu durum geçerlidir. İşverenin çalışanın gerçek maaşını esas almak sureti ile bu maaş üzerinden sigorta primlerini yatırması yasal zorunluluktur.
5510 sayılı Kanunda da;
“Sigorta hak ve yükümlülükleri 4-1/a bendi (SSK) kapsamında sigortalı sayılanlar için çalışmaya başladıkları tarihten itibaren başlar.
İşverenler, 4-1/a bendi (SSK) kapsamında sigortalı sayılan kişileri, (istisnalar haricinde) sigortalılık başlangıç tarihinden önce, sigortalı işe giriş bildirgesi ile Kuruma bildirmekle yükümlüdür.
Çalıştırılanlar, işe alınmalarıyla kendiliğinden sigortalı olacak, sigortalılar ile bunların işverenleri hakkında sigorta hak ve yükümleri, sigortalının işe alındığı tarihten itibaren başlayacak, dolayısıyla sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamayacak ve vazgeçilemeyecektir.” şeklinde ifade edilmiştir.
İşverenlerin, işçilerin Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) bildirimlerini gerçek ücretleri üzerinden yapma yükümlülüğü bulunmaktadır. Ancak, bazı durumlarda işverenler, işçilerin ücretlerini eksik bildirerek SGK primlerini düşük yatırabilmektedir. Bu durum, işçilerin sosyal güvenlik haklarını olumsuz etkileyebileceği gibi, emeklilik maaşlarının ve kıdem tazminatlarının eksik hesaplanmasına neden olabilir.
İşçinin Hakları ve Başvuru Yolları:
ALO 170 Hattına Başvuru: İşçi, SGK primlerinin eksik yatırıldığını tespit ettiğinde, öncelikle ALO 170 Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi’ni arayarak durumu bildirebilir. Bu bildirim üzerine, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Kurumu denetim sürecini başlatarak işverenin kayıtlarını inceler.
Hizmet Tespiti Davası: Hizmet tespit davaları sigortalı sayılan işlerde çalışanları ilgilendiren bir dava türüdür. Bu davalar Sosyal Sigortalar Kurumunca tescillenmiş işe giriş bildirgeleri üzerinde yer alan yanlış bilgiler düzeltileceği zaman açılır.
Buna ilaveten başkası adına bildirilen çalışma süreleri düzeltileceği zaman, hizmet süresinin gerçek başlangıcı tespiti gerekli ise bu davalar açılabilir. İşveren ve işçi arasında yapılmış olan hizmet sözleşmeleri bu dava sırasında önemli olur.
İşçi, eksik yatırılan primler nedeniyle hizmet tespiti davası açabilir. Bu dava, işçinin çalıştığı sürelerin ve gerçek ücretlerinin tespiti amacıyla açılır. Davanın kabulü halinde, işveren eksik primleri faiziyle birlikte SGK’ya ödemekle yükümlü olur. Hizmet tespit davası İş Mahkemesi’ne açılır. İş Mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk mahkemesi görevli olur. İşçinin ikametgahında bulunan yer mahkemesi ya da iş yerinin bulunduğu ikametgahtaki yer mahkemesi yetkilidir.
Hizmet tespit davalarında zamanaşımı süresi 5 yıldır. Bu dava açılacağı zaman bazı koşulların sağlanmış olması gerekir:
- İşçi iş görme borcunu yerine getirmiş olmalıdır,
- İşçi ve işveren arasında bir hizmet sözleşmesi yapılmış bulunmalıdır,
- İşçinin sigortasız çalıştırıldığı ya da sigorta primlerinin eksik ödendiği konusunda daha önceden yapılmış bir SGK tespiti olmamalıdır,
- Davaya konu olan deliller yazılı veya sözlü olarak sunulabilir,
- Belge olarak sunulan deliller sonradan düzenlenmiş olmamalıdır,
- Tanık beyanları da delil olarak sunulabilir,
- Hizmet tespit davalarında arabuluculuk şartı aranır.
İş Sözleşmesinin Haklı Nedenle Feshi: İşverenin işçinin maaşını gerçekte olduğundan daha az göstermesi ve sigorta primlerini düşük yatırması ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller arasında kabul edildiğinden haklı fesih nedenlerinden biridir. İşçi, sigorta primlerinin eksik yatırılması durumunda, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24/II-e maddesi uyarınca iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir. İş sözleşmesini haklı bir nedenle sonlandırmak isteyen işçinin haklı nedeni öğrendikten sonra 6 gün içinde bunu yapması gerekir. Aksi durumda fesih nedeni geçerliliğini kaybedecektir. İşçi her halükarda 1 yıllık süre içinde sözleşmeyi sonlandırabilir Bu fesih sonucunda işçi, kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak, ihbar tazminatı talep edemez.
İşverenin Sorumluluğu ve Uygulanan Cezalar:
İşverenin, işçinin sigorta primlerini eksik bildirmesi veya hiç bildirmemesi durumunda, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 102. maddesi gereğince idari para cezası uygulanır. Bu ceza, eksik bildirim yapılan her ay için asgari ücretin iki katı tutarındadır.